Feedback

Negocjowanie ze strukturami przemocy

Documento informativo

} Monika Popow Negocjowanie ze strukturami przemocy Strategie postkolonialne, wydane w 2011 roku przez Wydawnictwo Krytyki Politycznej, to zbiór dwunastu rozmów z Gayatri Chakravorty Spivak. Zgromadzone materiały są zapisami rozmów, wywiadów oraz debat z udziałem Spivak, które miały miejsce w latach 1984–1988. Dotyczą między innymi kwestii polityczności, reprezentacji, wielokulturowości, dyskursu i teorii krytycznych. Gayatri Spivak to jedna z czołowych postaci teorii postkolonialnej. Jej prace In Other Worlds: Essays in Cultural Politics (1987), Outside in the Teaching Machine (1993), A Critique of Postcolonial Reason: Towards a History of the Vanishing Present (1999), Death of a Discipline (2003), Other Asias (2005) oraz wydana razem z Judith Butler Who Sings the Nation State? (2011) są jednymi z najbardziej wpływowych pozycji współczesnej humanistyki. Wydanie Strategii postkolonialnych w Polsce w roku 2011 jest pod pewnymi względami symptomatyczne. Jak do tej pory, poza Orientalizmem Edwarda Saida, nie doczekaliśmy się przekładów najważniejszych pozycji z zakresu teorii postkolonialnej. Ukazały się wprawdzie tłumaczenia pojedynczych artykułów oraz wybranych książek Saida, Homiego Bhabhy czy Dipesha Chakrabarty’ego1, brakuje jednak nadal tekstów 1  Zob. E. Said, Orientalizm, tłum. M. Wyrwas-Wiśniewska, Poznań 2008; E. Said, Kultura i imperializm, tłum. M. Wyrwas-Wiśniewska, Kraków 2009; anzpcryatketryokeat1(7)/2013 288 przełomowych, które zmieniły współczesną humanistykę, oraz późniejszych, pokazujących nowe kierunki rozwoju postkolonializmu. Do tej pory w Polsce ukazało się tłumaczenie kilku esejów Spivak: Czy podporządkowani inni mogą przemówić?2, Krytyka postkolonialnego rozumu: w stronę zanikającej współczesności3 oraz Komparatystyka ekstremalna4. To niewiele, biorąc pod uwagę dorobek Spivak. Dziwi zatem, że jako pierwszą na polskim rynku zdecydowano opublikować dość marginalną książkę tej autorki. Strategie postkolonialne, w oryginale The Post-Colonial Critic: Interviews, Strategies, Dialogues pod redakcją Sarah Harasym, to pozycja raczej uzupełniająca. Wbrew tytułowi nie jest to również kompendium wiedzy na temat postkolonializmu ani teorii Spivak. To raczej praca przybliżająca postać hinduskiej krytyczki. Hinduska w świecie amerykańskiej Akademii Gayatri Spivak, jak sama mówi, należy do pierwszego pokolenia hinduskiej intelig-encji. Urodziła się w Kalkucie w 1942 roku, pięć lat przed uzyskaniem przez Indie niepodległości. Po ukończeniu studiów, na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie pod kierunkiem Paula de Mana napisała doktorat. Następnie zajęła się przekładem O gramatologii Jacques’a Derridy, którą opatrzyła autorskim wprowadzeniem. Pomimo pracy na innym kontynencie zachowała silne związki z Indiami. Równocześnie z badaczkami i badaczami skupionymi wokół powstałej tam w 1980 roku Subaltern Studies Group, Spivak wprowadziła do humanistyki pojęcie subaltern, najczęściej tłumaczone jako podporządkowany/podporządkowana, które jest obecnie jednym z kluczowych pojęć w analizie społecznych relacji władzy. H. Bhabha, DyssemiNacja: czas, narracja i marginesy współczesnego narodu, tłum. T. Dobrogoszcz, „Literatura na Świecie” 2008, nr 1–2; H. Bhabha, Mimikra i ludzie: o dwuznaczności dyskursu kolonialnego, tłum. T. Dobrogoszcz, „Literatura na Świecie” 2008, nr 1–2; D. Chakrabarty, Prowincjonalizacja Europy: myśl postkolonialna i różnica historyczna, Poznań 2011. 2  G.Ch. Spivak, Czy podporządkowani Inni mogą przemówić?, tłum. E. Majewska, „Krytyka Polityczna” 2011, nr 24–25. 3  G.Ch. Spivak, Krytyka postkolonialnego rozumu: w stronę zanikającej współczesności , tłum J. Margański, [w:] Teorie literatury XX wieku: antologia, red. A. Burzyńska, M.P. Markowski, Kraków 2007. 4  G.Ch. Spivak, Komparatystyka ekstremalna, tłum. D. Kołodziejczyk, „Recykling Idei” 2008, nr 10. Monika Popow 289 anzpcryatketryokeat1(7)/2013 W 1985 roku Spivak wydała jedną ze swoich najgłośniejszych prac, esej Can the Subaltern Speak?, w którym podważyła moralne prawo zachodnich intelektualistów do mówienia o podporządkowanych oraz w ich imieniu. Zarzuciła Zachodowi rasową oraz klasową ślepotę, dowodząc, że w zachodnim dyskursie intelektualnym grupy podporządkowane nigdy nie zdobędą reprezentacji5. W Strategiach postkolonialnych mamy zatem do czynienia z Gayatri Spivak jako teoretyczką kultury i tłumaczką, z ugruntowaną już pozycją zawodową. Obserwując ją w trakcie dyskusji, widzimy, w jaki sposób Spivak analizuje i dekonstruuje kulturę Zachodu, a więc jak używa postkolonialnych narzędzi. Możemy zobaczyć również, jak odnajduje się w świecie zachodniej Akademii oraz jak odbierana jest w Indiach. Niemal z każdej strony przebija wrażenie, że mimo sławy jest ona dla zachodnich intelektualistów osobą obcą, Hinduską z, jak jest to określone w Strategiach, „pieczątką Kalkuty”. W Indiach natomiast odbierana jest już jako Amerykanka. Wszędzie jest równocześnie wewnątrz i na zewnątrz. Jej pozycja sprzyja spojrzeniu na Akademię z różnych perspektyw –​ ​ Hinduski, mieszkanki Stanów Zjednoczonych, akademiczki, cudzoziemki z zieloną kartą, filolożki, zaangażowanej krytyczki społecznej, słynnej profesorki. Jest, jak sama się określa, „postkolonialną Hinduską z diaspory, starającą się zdekolonizować świadomość”6. Ma również świadomość swojej władzy wynikającej z wysokiej pozycji społecznej amerykańskiej akademiczki. Spivak uważa, że jej wybory intelektualne oraz polityczne uzależnione są od biografii. Status migrantki, kobiety z Trzeciego Świata i związane z tym dyskursywne oraz często bardzo namacalne wykluczenie, pozwalają jej spojrzeć na społeczne relacje władzy z perspektywy zarówno centrum, jak i peryferii. Jej szczególna pozycja daje również etyczne prawo do ich krytyki. W przytoczonych w Postkolonialnych strategiach rozmowach wielokrotnie porusza temat ograniczeń, z jakimi spotykają się obywatele krajów Trzeciego Świata. Opowiada o kłopotach z przemieszczaniem się, obowiązku wizowym oraz o tym, jak traktowana jest jako kobieta wykraczająca poza genderowe normy dotyczące wyglądu, zarówno w Indiach, gdzie szokują jej krótkie włosy czy strój, w jakim uprawia jogging, jak i w Stanach Zjednoczonych, które nie są przygotowane na 5  G.Ch. Spivak, Can the Subaltern Speak?, [w:] Marxism and the Interpretation of Culture, red. C. Nelson, L. Grossberg, Urbana-Chicago 1988. 6 Tejże, Strategie postkolonialne, red. S. Harasym, tłum. A. Górny, M. Kropiwnicki, J. Majmurek, Warszawa 2011, s. 89. Negocjowanie ze strukturami przemocy anzpcryatketryokeat1(7)/2013 290 Praktyka polityczna opiera się na nieustannym dekonstruowaniu własnego języka i rozpoznawania w nim struktur przemocy. Społecznie odziedziczyliśmy słownik budowany na kulturze patriarchalnej, naszym zadaniem jest zatem, według Spivak, budowanie nowego języka profesorkę noszącą sari. Na własnym przykładzie pokazuje, jak różne oblicza ma wykluczenie. Ta strategia ma określony cel: „zawsze czułam, że powinno się mówić z osobistego punktu widzenia. Co znaczy, że każdy powinien myśleć o sobie jako o jednostce publicznej. Nie chodzi o to, by zwierzać się z każdego fragmentu własnej intymnej historii, ale aby myśleć o przestrzeni reprezentacji, w jakiej się występuje”7. W Strategiach Spivak jako profesorka często pytana jest o zaangażowanie środowiska akademickiego. Jak sama jednak mówi, nie wie, na czym miałaby polegać jej polityczna użyteczność poza zajęciami akademickimi. Jest sceptyczna wobec wykładowców akademickich twierdzących, że poprzez dydaktykę dokonują zmiany politycznej. Jej zdaniem nie mogą tego wiedzieć, pozostając w zamkniętym świecie Akademii. Spivak dość dosadnie określa te praktyki: „Krytycy literaccy i inni intelektualiści mają odruch ratowania mas, mówienia w ich imieniu, opisywania ich. A może nauczylibyśmy się mówić tak, by masy nie uznały tego, co mówimy, za pierdoły?”8. Negocjowanie jako strategia polityczna Spivak mówi, że praktyki polityczne są jak prace domowe. Wymagają konsekwencji i staranności. Nie da się przeprowadzić zmiany jeden raz i na zawsze. Podobnie w Akademii nie można przeprowadzić zmiany na jednym wykładzie. Praktyka polityczna opiera się na nieustannym dekonstruowaniu własnego języka i rozpoznawania w nim struktur przemocy. Społecznie odziedziczyliśmy słownik budowany na kulturze patriarchalnej, naszym zadaniem jest zatem, według Spivak, budowanie nowego języka. Ważnym elementem politycznej strategii jest negocjowanie. Negocjacja tak, jak rozumie ją Spivak za Derridą, to nieustający wysiłek dyskursywny, aby na chwilę ustabilizować znaczenie. Jest to jednak również kategoria postkolonialna. Teoretycy pracujący w ramach tej teorii od początku próbowali opisać sytuację znajdowania się pomiędzy dominującymi narracjami. Dla postkolonializmu kluczowym zagadnieniem jest negocjowanie granic wiedzy, ich ponowne zaznaczanie i przesuwanie tych granic, które przyczyniają się do utwierdzania dominujących narracji. Postkolonializm interesuje również, w jaki sposób dokonuje się translacja wiedzy pomiędzy poszczególnymi wspólnotami i jak można zmieniać po foucaultowsku rozumiane granice wiedzy oraz władzy. 7  Tamże, s. 124. 8  Tamże, s. 76. Monika Popow 291 anzpcryatketryokeat1(7)/2013 Według Spivak tylko negocjowanie ze strukturami przemocy, a więc zależnych od siebie kulturowej i ekonomicznej kolonizacji oraz fallocentryzmu, może doprowadzić do wzmocnienia własnej pozycji i dać możliwość interwencji w ramach istniejących struktur. W Strategiach Spivak wiele miejsca poświęca gwałtownie rozwijającym się wówczas ruchom politycznym i intelektualnym, między innymi feminizmowi. Pokazuje przede wszystkim, że nie istnieje jeden kobiecy podmiot ani uniwersalny dyskurs feministyczny. Mówi o feminizmie w skali globalnej. Zwraca uwagę, że kobiety z Trzeciego Świata nie mogą otrzymać od kobiet z Pierwszego Świata żadnych skutecznych rozwiązań. Ich problemy nie są określane jako „problemy kobiece”, interesujące feminizm kulturowy. Sprawy, które ich dotyczą, na przykład patriarchalny system małżeństw, określane są jako lokalne, a tym samym nieuniwersalne. W rozmowie pt. Krytyka postkolonialna Spivak analizuje akademicki feminizm i na przykładzie anglosaskich studiów literaturowych pokazuje, jak łatwo odgradza się on od rzeczywistości. Przyjmując pozycję niemocy wobec patriarchalnego liberalizmu, akademicki feminizm nie negocjuje swojej pozycji w ramach systemu. Do tego niezbędna jest jednak świadomość własnej politycznej i moralnej pozycji. Spivak kwestionuje również próby formalnego dopuszczenia do głosu osób spoza grup dominujących, na przykład w debatach czy panelach. Każda próba wysłuchania przedstawiciela grupy podporządkowanej, na przykład kobiety z Trzeciego Świata, mówiącej jako reprezentantka wszystkich kobiet z Trzeciego Świata, to wymuszenie uogólnienia i zdystansowania się do siebie, a tym samym pozbawienie świadomości politycznej. Feminizm, marksizm, dekonstrukcja Jako teoretyczka Spivak porusza się głównie w obrębie marksizmu, feminizmu oraz dekonstrukcji. Choć sama wielokrotnie w Strategiach postkolonialnych deklaruje się jako marksistka, to będzie to marksizm zawsze poddany właśnie strategii negocjacji Tym, co w odniesieniu do Trzeciego Świata ma dziś w szczególności do zaoferowania marksizm, jest zdaniem Spivak teoria kryzysu, przez „kryzys” rozumiejąca moment, w którym projekt podważa sam siebie, tak jak dzieje się to w sytuacji, gdy ruch kobiecy zaczyna podważać założenia feminizmu. Spivak uważa, że marksizm, feminizm i dekonstrukcja powinny nawzajem zakłócać swoje działania. Negocjowanie ze strukturami przemocy anzpcryatketryokeat1(7)/2013 292 Teoria Spivak nie jest łatwa ani dla akademików, ani dla ruchów społecznych. Jako teoretyczka Spivak nie trzyma się ortodoksyjnie jednej teorii. Wychodzi poza ramy feminizmu, ruchów kobiecych, marksizmu, pokazując, że za każdym razem należy podchodzić do nich krytycznie, aby uniknąć pokusy tworzenia teorii totalizującej Feminizm musi pomyśleć jednostkę ludzką utożsamianą z pracą w inny sposób niż poprzez definicję pracy wytwarzającej nadwyżkę wartości. Feminizm jest zaangażowany zarówno w antyseksizm, jak i w transformację świadomości poza projektem marksistowskim, czyli przekształcenie pracującego (lub pracującej) w bezwiedną produkcję kapitału. Dekonstrukcja jako krytyczny moment, uświadomienie katachrezy, przypomnienie o polityce otwartych celów albo też o polityce wielkich narracji, zależnie od tego, czego wymaga dana chwila, przypomina, że każda prawdziwie „kochająca” praktyka polityczna musi upaść pod ciężarem własnej krytyki9. Wprowadzając wspomnianą już kategorię negocjacji, posługuje się również inną, kategorią podporządkowanego innego/podporządkowanej innej. Jest to według niej kategoria sytuacyjna, to znaczy niepodpadająca pod żaden rygor teoretyczny, w tym pod ścisłą analizę klasową. Wymaga ona nieustającego krytycznego czytania, albowiem z łatwością może zostać wykorzystana do odwrócenia uwagi od represyjności i dominacji systemu. Według Spivak, jeśli kategoria ta zostanie przejęta przez wysoko postawionych w systemie naukowców czy też burżuazję, nabierze zupełnie innego znaczenia. Jak przekonuje biorąc pod uwagę obieg uspołecznionego kapitału, nie można mówić o podporządkowanym innym w Pierwszym Świecie. Strategie Spivak jako program polityczny W okresie, gdy przeprowadzane były wywiady, w świecie zachodnim teksty Spivak były nowością, wymagającą tłumaczenia i komentowania. Następowało to w toku dyskusji, stąd też prawdopodobnie wiele wątków przedstawionych jest w Strategiach pobieżnie lub też bez uprzedniego wyjaśnienia. Teoria Spivak nie jest łatwa ani dla akademików, ani dla ruchów społecznych. Jako teoretyczka Spivak nie trzyma się ortodoksyjnie jednej teorii. Wychodzi poza ramy feminizmu, ruchów kobiecych, marksizmu, pokazując, że za każdym razem należy podchodzić do nich krytycznie, aby uniknąć pokusy tworzenia teorii totalizującej. Krytykuje również większość popularnych działań, szczególnie związanych z reprezentacją i praktykami oddawania głosu. Według niej, jakkolwiek staralibyśmy się przekazywać głos innych, będziemy ich jedynie reprezentować, mówić jednak będziemy zawsze wyłącznie własnym głosem. 9  Tamże, s. 146. Monika Popow 293 anzpcryatketryokeat1(7)/2013 Spivak nie daje również rozwiązań w postaci spójnej strategii działań. Mówiąc o polityczności języka, sama posługuje się językiem skomplikowanym, miejscami niejasnym i nasyconym metaforyką, za co wielokrotnie była krytykowana. To zresztą jedna z cech charakterystycznych wielu tekstów postkolonialnych końca dwudziestego wieku, próbujących wyjść poza ograniczenia języka oraz teorii i opisać sytuację znajdowania się pomiędzy czy też na marginesie dominujących narracji. Strategie postkolonialne doskonale pokazują również, że postkolonializm jest raczej sposobem czytania, niż jednolitym nurtem. Dostajemy w tym wypadku przykład, jak wówczas, w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku, postkolonializm czytał zachodnią kulturę i jak, mówiąc językiem Spivak, negocjował z nią i używał jej narzędzi. Strategie postkolonialne są w pewnym stopniu książką (już) historyczną, co widoczne jest w tekście. Wszystkie zamieszczone wywiady przeprowadzane zostały prawie trzydzieści lat temu. W tym czasie żyli jeszcze Jacques Derrida i Michel Foucault, których prace były na bieżąco komentowane, co znajduje odzwierciedlenie również tutaj. Rozmówcy Spivak wielokrotnie pytają ją o podstawowe pojęcia dekonstrukcji oraz samego Derridę. Tytułowe postkolonialne strategie poznajemy zatem w kontekście dyskusji nad teorią dekonstrukcji i jej znaczeniem oraz politycznym potencjałem. Współcześnie kontekst zagadnień, które porusza Spivak, znacząco się zmienił. Mamy do czynienia z innym uniwersytetem, którego tradycyjna rola skończyła się, a także z inną krytyką literacką i społeczną. Zmieniły się również teorie, o których mówi Spivak, przede wszystkim feminizm i marksizm. Inne zagadnienia, które omawia, jak postmodernizm jako nurt kulturowy, dawno zeszły ze sceny. Zmienił się wreszcie sam postkolonializm, podejmując częściej niż kwestie kulturowe problem relacji ekonomicznych oraz związanych z nimi kolonizacji i wyzysku. Współczesny postkolonializm powraca do antykolonianych źródeł, rozwijając silny podmiot sprawczy, przeciwstawiający się wyzyskowi10. W miejsce pojęć z teorii Foucaulta weszły pojęcia oporu, sprawczości i praktykowania wolności11. Podkreślenie podmiotu sprawczego [agency] związane jest z wpływem, jaki na postkolonializm wywierają krytyki związane równocześnie z kolonizacją 10  Zob. Ch. McEwan, Postcolonialism and Development, London-New York 2009. 11  E. Domańska, Badania postkolonialne, [w:] L. Ghandi, Teoria postkolonialna, tłum. J. Serwański, Poznań 2008, s. 159. Negocjowanie ze strukturami przemocy anzpcryatketryokeat1(7)/2013 294 kulturową i międzynarodowym podziałem pracy12. Postkolonializm powraca do marksistowskich źródeł, pokazując, jak globalny kapitalizm na całym świecie czerpie z wyzysku skolonizowanych: pracujących dzieci, kobiet i mężczyzn. Współcześni skolonizowani to zarówno dzieci pracujące za grosze w azjatyckich fabrykach, nielegalnie pracujące w Europie Ukrainki, jak i Polki i Polacy funkcjonujący w warunkach niestabilnego zatrudnienia. Szczególnie inspirująca staje się teoria Louisa Althussera, pod wpływem której wykształca się pojęcie postkolonialnego podmiotu interpelowanego lub też „obdarowanego ideologią”13. W postkolonializmie, mimo iż podmiot jest zdominowany, jest równocześnie aktywny, szukający możliwości wyzwolenia z opresji. Dlatego tak ważne jest tu budzenie świadomości klasowej. Jest to bezpośrednie odwołane do tradycji Franza Fanona, dowodzącego, że dopiero w obliczu konfrontacji z kolonizatorem skolonizowany uświadamia sobie, jakiej przemocy był poddawany oraz że musi na nią odpowiedzieć poprzez atak14. w grupie kontrolnej stwierdzono wzrost aktywności w górnym środkowym zakręcie czołowym i prawej półkuli móżdżku. W świetle powyższych wyników autorzy są skłonni twierdzić, że to właśnie nieprawidłowości w rozwoju połączeń funkcjonalnych w sieciach neuronalnych w obrębie pola Broki są przyczyną deicytów komunikacyjnych, a zwłaszcza semantycznych. Z kolei Gafferey i wsp. [19] wykazali w grupie z ASD mniejszą niż w grupie kontrolnej aktywację w lewym dolnym regionie czołowym oraz zwiększoną aktywację w korze wzrokowej, co korelowało z narastającą ilością błędów w zadaniach semantycznych. W pracy Knaus i wsp. [20] z udziałem adolescentów z ASD wykazano większą aktywację w polu Broki z jednocześnie mniej zaznaczoną lateralizacją funkcji niż w przypadku osób zdrowych. W grupie kontrolnej w obszarach lewopółkulowych wielkości aktywacji w korze czołowej i skroniowej były skorelowane. Zdaniem autorów świadczy to o istnieniu różnic w zakresie połączeń funkcjonalnych między krytycznymi polami językowymi, co powoduje mniej skuteczne przekazywanie bodźców w przypadku osób z ASD. Dodatkowym potwierdzeniem tej tezy może być zaobserwowane kompensacyjne zwiększenie aktywności w prawostronnych obszarach czołowych (prawy dolny zakręt czołowy) w zadaniach o charakterze pragmatycznym [21]. Badania fMRI ukierunkowane na analizę połączeń funkcjonalnych (fc-fMRI) Ocena fc-fMRI jest dokonywana poprzez mierzenie stopnia synchronizacji między czasami aktywacji z różnych obszarów mózgu zaangażowanych w zadanie lub sygnałów rejestrowanych w okresach spoczynku pomiędzy kolejnymi zadaniami w serii. Liczne prace fc-fMRI dostarczają wyników świadczących o nieprawidłowościach w zakresie połączeń funkcjonalnych w ASD, które mogą być w takim kontekście deiniowane jako zaburzenia rozwoju sieci neuronalnych [17]. Badania wskazują na deicyt połączeń w obrębie tylnych obszarów czołowych, czego odzwierciedleniem są atypowe wzorce synchronizacji sygnałów w zadaniach z zakresu ToM [6]. Uważa się, że główną przyczyną tych dysfunkcji są właściwości istoty białej decydujące o objętości i jakości sieci neuronalnych, koordynujących proces przetwarzania i integrowania informacji. Kolejne dane dotyczą obszarów potyliczno-ciemieniowych, gdzie w grupach z ASD obserwowany jest wzrost aktywacji, najprawdopodobniej związany ze zwiększeniem ilości lokalnych połączeń funkcjonalnych w tylnych obszarach mózgu. Wyniki badań 1066 Anita Bryńska wskazują na to, że osoby z ASD podczas przetwarzania bodźców wzrokowych, jak i werbalnych (nawet w odniesieniu do bardzo zaawansowanych zadań poznawczych) wykorzystują przede wszystkim strategie wzrokowo-przestrzenne. Uważa się, że jest to spowodowane deicytem połączeń funkcjonalnych w czołowo-skroniowych obszarach językowych i rozbudową połączeń w obszarach potyliczno-ciemieniowych oraz brzusznych skroniowych, gdzie obserwuje się wzrost aktywacji w grupach z ASD podczas wykonywania tych dwóch rodzajów zadań [22]. Można zatem przyjąć, że poziom umiejętności werbalnych, a w konsekwencji komunikacyjnych osób z ASD, jest powiązany z możliwością wizualizacji bodźców językowych. Oznacza to, że bodźce konkretne i łatwo wyobrażalne będą dobrze rozumiane przez osoby z ASD w odróżnieniu od abstrakcyjnych czy też wieloznacznych (stąd strategie ukierunkowane na poprawę umiejętności werbalnych osób z ASD powinny uwzględniać używanie jak największej ilości konkretnych instrukcji obrazkowych). Kolejny obszar obserwacji dotyczy funkcji motorycznych. W tego typu zadaniach osoby zdrowe i z ASD aktywują te same korowe i podkorowe obszary powiązane z funkcjami motorycznymi (środkowo-boczna pierwszorzędowa kora czuciowo-ruchowa, środkowo-boczne obszary wzgórza, obszary móżdżkowe, dodatkowa kora ruchowa) [23], przy czym osoby zdrowe zdecydowanie wyraźniej aktywują przednie obszary móżdżkowe, podczas gdy grupa z ASD wyraźniej dodatkową korę ruchową. Mimo że różnice w aktywacjach dotyczą bardzo ograniczonych obszarów, to jednak badania fc-fMRI wykazały rozlaną redukcję połączeń funkcjonalnych w obrębie sieci neuronalnych w ASD, w obszarach związanych z automatyczną kontrolą ruchów, a nie świadomą kontrolą poznawczą. Wyniki te mogą pomóc zrozumieć nieprawidłowości w zakresie rozwoju ruchowego dzieci z ASD, jak również deicyty w zakresie rozwoju prawidłowej gestykulacji. W innych pracach – potwierdzających poprzednie obserwacje – aktywacje w obszarach sprawujących poznawczą kontrolę motoryczną w grupie z ASD (obszary przedczołowo-prążkowo-wzgórzowe) były wyraźnie większe niż w grupie kontrolnej, nawet w zadaniach wymagających prostego przetwarzania bodźców czuciowo-ruchowych [24]. Może świadczyć to o kompensacyjnym wzroście połączeń funkcjonalnych sprawujących poznawczą kontrolę motoryczną w stosunku do sieci sprawujących kontrolę automatyczną. Obiecującą metodą badania połączeń funkcjonalnych jest analiza sygnałów uzyskiwanych w okresach przerw pomiędzy kolejnymi bodźcami w serii. Nie wymaga ona dużej współpracy osoby badanej i umożliwia pozyskanie danych od osób o bardzo zróżnicowanym poziomie poznawczym i funkcjonowania. Badania wykonane przy wykorzystaniu tej metody potwierdzają dysfunkcje w połączeniach funkcjonalnych obszarów czołowo-tylnych w grupach osób z ASD [25], ale też wskazują na rozbudowę połączeń w strukturach podkorowych [26]. Ciekawych obserwacji dostarczają również analizy sygnałów pozyskiwanych podczas okresów odpoczynku (między wykonaniem kolejnych serii zadań). Pomiar spontanicznych luktuacji sygnału w sytuacji braku zewnętrznego zadania pomaga dokonać charakterystyki połączeń anatomicznych i spontanicznej komunikacji wewnątrz rozległych sieci neuronalnych mózgu [27]. W takiej sytuacji u osób zdrowych pobudzeniu (większej aktywacji) ulegają zazwyczaj środkowe regiony czołowe (środkowa kora przedczołowa i przednia część zakrętu Przyczyny zaburzeń ze spektrum autyzmu – neuroobrazowanie funkcjonalne 1067 obręczy), środkowe rejony ciemieniowe (przedklinek i tylna część zakrętu obręczy), boczne rejony ciemieniowe (prawy i lewy zakręt kątowy) i środkowe rejony skroniowe (zakręt przyhipokampowy) (tzw. „default-mode” network – DNM). Wykazano, że osoby z ASD nie są w stanie w czasie odpoczynku zwiększyć aktywacji w obrębie sieci DNM [28]. Uważa się, że brak takiego pobudzenia jest konsekwencją słabo rozwiniętego myślenia introspektywnego i autoreleksyjnego. Co ciekawe, badania Cherkassky’ego i wsp. [29], porównujące sygnały z okresu odpoczynku i zadań o charakterze poznawczym, wskazują na wzrost aktywacji w DMN w grupie z ASD, zaś Kennedy’ego i Courchesne’a [30] na mniejsze aktywacje w przednich obszarach DMN w sytuacji porównania stanu odpoczynku i okresu wykonania zadań arytmetycznych. Być może aktywacja DMN podczas odpoczynku jest u osób z ASD uzależniona zatem od rodzaju wcześniej wykonywanego zadania. Ponadto analizy fc-fMRI obszarów wchodzących w skład DMN wykazały deicyty połączeń funkcjonalnych w ASD, przy czym nieprawidłowości dotyczyły połączeń między rejonami czołowymi i tylnymi [29] lub dokładniej – między środkową korą przedczołową a lewym zakrętem kątowym [30]. Badania Monka i wsp. [31] potwierdzają redukcję połączeń funkcjonalnych w obszarach czołowo-tylnych w grupach z ASD (tylna część zakrętu obręczy i prawy górny zakręt czołowy), ale z drugiej strony wskazują na ich zwiększenie między tylną częścią zakrętu obręczy a prawym górnym zakrętem skroniowym i prawym zakrętem przyhipokampowym. Niezależnie od użytej metody badania, dysfunkcja w obrębie korowo-korowych sieci neuronalnych w ASD może być rozumiana jako osłabienie siły tych połączeń (under-connectivity). Nieco inne podejście zaproponował Noonan i wsp. [32], którzy uzyskane wyniki interpretują w kontekście istnienia bardziej rozlanych połączeń wewnątrzsieciowych. Badając poziom synchronizacji sygnałów pozyskiwanych z całego mózgu i sygnałów z trzech wytypowanych rejonów (lewa środkowa kora czołowa, lewa górna ciemieniowa, lewa środkowa potyliczna), wykazali, że synchronizacja sygnału w grupie z ASD występowała w zdecydowanie bardziej rozległych obszarach. Obserwacja ta pozostaje w sprzeczności z powyżej przytoczonymi pracami i może świadczyć o nadmiernym rozwoju ilości połączeń (over-connectivity). Mimo to jest spójna z hipotezą mówiącą o tym, że nieprawidłowe funkcjonowanie sieci neuronalnych może być związane z niedomogą funkcjonalną połączeń, z drugiej zaś strony z nadmiernym rozwojem połączeń między obszarami pobocznymi, nieistotnymi dla wykonania danego zadania. Powoduje to gorszą jakość i mniejszą integrację procesu przetwarzania bodźców, stąd odpowiedź w zakresie wzbudzenia sieci zaangażowanej w zadanie nie jest optymalna. Spektroskopia MRI W kontekście obserwacji dotyczących deicytów sieci neuronalnych w ASD wykonano kilka pilotażowych badań MRS, przy czym większość ukierunkowano na analizę istoty szarej [33]. Zmniejszony poziom NAA (interpretowany jako zmniejszenie gęstości neuronów) w ASD wydaje się najbardziej powtarzalnym wynikiem prac. Obserwacja ta nie jest ze spotkania dyskusyjnego „Bitwa Idei” — edycja V (Kraków, 16 maja 2013) 16 maja 2013 w budynku głównym Uniwersytetu Pedagogicznego przy ul. Podchorążych 2 w Krakowie miała miejsce piąta edycja „Bitwy Idei” — cyklicznej imprezy edukacyjnej, organizowanej przez studenckie koła naukowe działające w Instytucie Filozofii i Socjologii UP. „Bitwa Idei” odbywa się w ramach „Festiwalu Nauki”, przygotowywanego corocznie przez krakowskie uczelnie wyższe. Tradycja dyskusji na wybrany temat — najpierw pomiędzy profesorami filozofii i socjologii Uniwersytetu Pedagogicznego, a następnie pomiędzy studentami obu kierunków — narodziła się w 2009 roku. Hasłem przewodnim tegorocznej debaty była jednostkowa odpowiedzialność. Dyskutanci próbowali odpowiedzieć na pytanie: „Czy zawsze odpowiadamy za swoje czyny?”. W debacie profesorskiej wzięli udział dr hab. prof. UP Katarzyna Gurczyńska-Sady i dr hab. prof. UP Piotr Stawiński. W części studenckiej wystąpiły dwie drużyny. Studentów filozofii reprezentowali: Piotr Grabowski, Olaf Mayer i Michał Piekarz. W skład drużyny studentów socjologii weszli: Dominika Legenza, Agnieszka Owsianka i Kamil Sawczak. Spotkanie prowadzili studentka socjologii Dominika Kołodziej oraz doktorant filozofii Łukasz Sochacki. Po dyskusji studenckiej odbył się konkurs dla publiczności. Następnie studenci uczestniczący w dyskusji otrzymali pamiątkowe książki. Nagrody wręczał i imprezę zakończył dyrektor IFiS UP prof. dr hab. Tadeusz Gadacz. Opracowała Katarzyna Haremska
Negocjowanie ze strukturami przemocy
RECENT ACTIVITIES

Autor

Tags

Negocjowanie Ze Strukturami Przemocy

Negocjowanie ze strukturami przemocy

Livre